شماره سیزدهم | درخواست ایرج افشار برای چاپ کتاب «کتابخانههای امروز ایران»
در سیزدهمین شماره، یکی از اسناد مربوط به تاریخ معاصر مورد بررسی قرار گرفته است؛ نامهای از ایرج افشار درباره چگونگی چاپ کتاب «کتابخانههای امروز ایران» که به مناسبت ۱۶ مهرماه، صدمین زادروز این ایرانشناس و کتابشناس برجسته، برای معرفی انتخاب شده است.
به گزارش روابطعمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، مجموعه «در قاب یک سند» با هدف معرفی و بازشناسی اسناد مهم و گاه مغفولمانده موجود در گنجینه آرشیوی این سازمان طراحی شده است و در هر شماره، یکی از اسناد تاریخی، فرهنگی، اداری یا اجتماعی موجود در آرشیو ملی ایران را معرفی و بررسی میکند.
سیزدهمین شماره این مجموعه به معرفی یکی از اسناد مربوط به تاریخ معاصر اختصاص دارد. این سند با عنوان «درخواست ایرج افشار در خصوص چگونگی چاپ کتاب «کتابخانههای امروز ایران»» شناخته میشود و در تاریخ ۲ آبان ۱۳۴۰ تنظیم شده است.
ایرج افشار، ایرانشناس بزرگ و کتابشناس برجسته، در خانوادهای یزدی و فرهنگدوست در تهران زاده شد. وی پس از گذراندن تحصیلات دانشگاهی، وارد عرصه علم و فرهنگ شد و در حوزههای کتابشناسی، نسخهشناسی، ایرانشناسی، تاریخ محلی و نشر آثار علمی و فرهنگی نقش مؤثری ایفا کرد.
افشار در سال ۱۳۳۳، همزمان با همکاری با کتابخانه ملی ایران، نخستین دفتر «کتابهای ایران» را منتشر کرد. او در عرصه مطبوعات نیز فعالیت گستردهای داشت. در سال ۱۳۳۵، بهعنوان قائممقام بنگاه ترجمه و نشر کتاب انتخاب شد و در همان سال، برای شرکت در دوره آموزشی یونسکو به فرانسه رفت. این سفر، زمینه آشنایی او با مبانی نوین کتابداری و کتابشناسی را فراهم کرد.
افشار تا سال ۱۳۴۲ در زمینههای گوناگون فرهنگی و علمی فعالیت داشت؛ از جمله تدریس فن کتابداری در دانشسرای عالی، تأسیس باشگاه کتاب، مدیریت کوتاهمدت کتابخانه ملی ایران و آغاز ساماندهی نسخههای خطی و چاپی، مدیریت مرکز تحقیقات کتابشناسی دانشگاه تهران و فعالیتهای مشابه.
در سال ۱۳۴۳، مدیریت انتشارات دانشگاه تهران به او سپرده شد و یک سال بعد، ریاست کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران را بر عهده گرفت. در سال ۱۳۴۸ نیز به گروه تاریخ دانشکده ادبیات دانشگاه تهران دعوت شد و حدود ۱۰ سال، دروس اسناد تاریخی و تاریخ محلی ایران را تدریس کرد. او همچنین استاد درس شناخت نسخههای خطی در رشته کتابداری دانشگاه تهران بود.
ایرج افشار که به «پدر کتابشناسی فارسی» شهرت یافته است، از دانش عمیق و تجربه گستردهای در زمینه کتابشناسی برخوردار بود و بخش مهمی از عمر خود را صرف شناسایی، معرفی، ساماندهی و انتشار منابع مرتبط با فرهنگ و تاریخ ایران کرد.
متن سند یادشده، مکاتبه ایرج افشار با بهروش، رئیس ادارهکل نگارش وزارت فرهنگ و هنر، درباره چاپ کتاب «کتابخانههای امروز ایران» است. این نامه به خط افشار نگاشته شده و شامل جزئیات فنی فرایند چاپ کتاب، از جمله شمارگان، قطع کتاب، اندازه قلم متن، جداول و نوع کاغذ است.
دقت افشار در بیان این جزئیات، نشاندهنده توجه ویژه او به ابعاد تخصصی نشر و آگاهی گسترده او از روند چاپ کتاب است. امضای منحصربهفرد افشار، در کنار زیبایی خط او، بر اهمیت و ارزش این سند افزوده است.
این سند با شماره ۱۶۶۲۵-۲۶۴ در آرشیو ملی ایران ثبت و نگهداری میشود.
